Nie. Sama działalność nierejestrowana nie powoduje obowiązku opłacania składki zdrowotnej, ale też nie daje automatycznie prawa do korzystania ze świadczeń finansowanych przez NFZ. Brak wpisu do CEIDG oznacza brak ubezpieczenia z tytułu prowadzenia firmy. Ochrona zdrowotna musi wynikać z innego tytułu, na przykład pracy, zgłoszenia przez członka rodziny albo dobrowolnej umowy z NFZ.
Działalność nierejestrowana a składka zdrowotna
Przy sprzedaży własnych towarów, takich jak rękodzieło, dekoracje czy produkty wykonywane na zamówienie, działalność nierejestrowana sama w sobie nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego. Nie zgłaszasz się więc do ZUS jako przedsiębiorca i nie opłacasz składki zdrowotnej z tego źródła.
Trzeba jednak rozdzielić sprzedaż towarów od wykonywania usług. Jeżeli realizujesz konkretne czynności na rzecz klienta, a współpraca ma charakter umowy zlecenia albo umowy o świadczenie usług, obowiązek ubezpieczeniowy może powstać niezależnie od tego, że nie masz firmy wpisanej do CEIDG.
| Rodzaj aktywności | Obowiązek składki zdrowotnej | Kto jest płatnikiem? |
|---|---|---|
| Sprzedaż własnych towarów, na przykład rękodzieła | Sama działalność nierejestrowana nie tworzy obowiązku opłacania składki | Nikt z tytułu tej sprzedaży |
| Świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług | Może powstać obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego | Zleceniodawca, który zgłasza wykonawcę do ZUS i rozlicza składki |
| Przekroczenie limitu działalności nierejestrowanej | Powstają obowiązki właściwe dla zarejestrowanej działalności gospodarczej | Osoba prowadząca działalność, zgodnie z zasadami dotyczącymi przedsiębiorców |
W 2026 roku limit przychodu należnego dla działalności nierejestrowanej wynosi 10 813,50 zł na kwartał. Jego przekroczenie zmienia status aktywności na działalność gospodarczą od dnia przekroczenia, a wniosek o wpis do CEIDG trzeba złożyć w ciągu 7 dni. Sam limit nie wpływa jednak na to, czy sprzedaż towarów albo usług była wcześniej objęta ubezpieczeniem. Decydujący jest charakter aktywności i podstawa prawna współpracy.
Jak uzyskać ubezpieczenie zdrowotne bez etatu?
Jeżeli działalność nierejestrowana polega wyłącznie na sprzedaży towarów i nie masz innego tytułu do ubezpieczenia, musisz znaleźć odrębną podstawę korzystania z NFZ. Możliwe rozwiązania to:
- Praca na część etatu – umowa o pracę daje ubezpieczenie zdrowotne także wtedy, gdy działalność nierejestrowana jest tylko dodatkowym źródłem przychodu.
- Umowa zlecenia – jeżeli zlecenie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, składkę rozlicza zleceniodawca, a nie osoba prowadząca sprzedaż nierejestrowaną.
- Status osoby bezrobotnej – przy spełnieniu warunków ustawowych ubezpieczenie zdrowotne finansuje urząd pracy. Trzeba pilnować między innymi limitu przychodu oraz zasad zachowania statusu bezrobotnego.
- Zgłoszenie przez członka rodziny – ubezpieczony małżonek może zgłosić współmałżonka, a w określonych sytuacjach ubezpieczenie może objąć także dziecko lub rodzica.
- Dobrowolne ubezpieczenie w NFZ – osoba bez innego tytułu może zawrzeć umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, ale rozwiązanie to wiąże się z comiesięczną opłatą.
Dobrowolna składka zdrowotna wynosi 9% przeciętnego wynagrodzenia, więc jej wysokość zmienia się w czasie i może być znaczącym obciążeniem. Po przerwie w ubezpieczeniu NFZ może również naliczyć jednorazową opłatę dodatkową. Jej wysokość zależy od długości przerwy. Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić aktualne stawki i warunki w NFZ.
Umowa zlecenia przy działalności nierejestrowanej – na co uważać?
Brak rejestracji firmy nie oznacza braku obowiązków wobec ZUS przy świadczeniu usług. Zgodnie z informacjami ZUS umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, może być samodzielnym tytułem do ubezpieczeń. Dotyczy to na przykład projektowania grafiki, prowadzenia zajęć, wykonywania napraw albo innych czynności realizowanych dla konkretnego klienta.
W takim przypadku zleceniodawca powinien ustalić zakres ubezpieczeń, zgłosić wykonawcę do ZUS i rozliczać należne składki. Co do zasady ma na to 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia. Nie ma decydującego znaczenia, czy zleceniodawcą jest osoba prywatna, spółka, fundacja czy szkoła.
Zakres składek może zależeć od dodatkowych okoliczności. Znaczenie mają między innymi inne zatrudnienie, wysokość wynagrodzenia z umowy o pracę, status ucznia lub studenta do ukończenia 26. roku życia, emerytura, renta oraz inne umowy. Student lub uczeń przed ukończeniem 26 lat wykonujący zlecenie zasadniczo nie podlega ubezpieczeniom z tego tytułu, ale sama działalność nierejestrowana nadal nie zapewnia mu ochrony zdrowotnej.
Nie należy też nazywać umowy „umową o dzieło” wyłącznie po to, aby nie opłacać składek. Liczy się rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie sama nazwa dokumentu. Przy wątpliwościach dotyczących kwalifikacji umowy warto zwrócić się do ZUS albo skonsultować konkretny model współpracy ze specjalistą.
Najważniejsza zasada
Sprzedaż towarów w ramach działalności nierejestrowanej co do zasady nie powoduje obowiązku opłacania składek, ale nie daje też ubezpieczenia zdrowotnego. Świadczenie usług może natomiast oznaczać ubezpieczenie z umowy zlecenia, za które odpowiada zleceniodawca. Jeżeli nie masz żadnego innego tytułu, zadbaj o ubezpieczenie przez pracę, urząd pracy, członka rodziny albo dobrowolną umowę z NFZ.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani ubezpieczeniowej. W razie wątpliwości dotyczących kwalifikacji umowy lub obowiązku zgłoszenia do ZUS sprawdź swoją sytuację w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych albo skonsultuj ją ze specjalistą.